โลกกำลังจะเข้าสู่ ยุคใหม่ของการป้องกันเอชไอวี เพราะนอกจาก PrEP แบบเม็ดที่เรารู้จักกันดี ตอนนี้มี เลนาคาพาเวียร์ (Lenacapavir) ยาแบบฉีดที่อยู่ในร่างกายได้นานถึง 6 เดือนต่อเข็ม! ล่าสุดมีดีลใหญ่ระหว่าง UNAIDS, Gates Foundation และบริษัทยาอินเดีย เพื่อให้ยานี้ราคาถูกลงเหลือปีละประมาณ 40 ดอลลาร์ (ราว 1,500 บาท) และจะเริ่มส่งเข้าประเทศรายได้น้อยถึงปานกลางได้ตั้งแต่ปลายปี 2025 ถ้าเกิดขึ้นจริงนี่คือ game changer ที่ทำให้คนเข้าถึงการป้องกัน HIV ได้ง่ายขึ้น โดยเฉพาะในกลุ่มเยาวชน LGBTQ+ และผู้ที่เคยลำบากกับการกินยาเม็ดทุกวัน

PrEP แบบเม็ด: พระเอกที่ยังคงสำคัญ

PrEP (pre-exposure prophylaxis) แบบเม็ด ทั้งสูตร TDF/FTC หรือ TAF/FTC ถือเป็น “พระเอก” ของการป้องกัน HIV ในรอบทศวรรษที่ผ่านมา หลักฐานทางการแพทย์ชี้ชัดแล้วว่าถ้ากินตรงเวลาและต่อเนื่อง ความเสี่ยงติดเชื้อ HIV ลดลงได้กว่า 99% แต่ปัญหาที่เจอกันคือ “คนลืมกิน” หรือ “ไม่กล้าพกยา” เพราะกลัวคนเห็นแล้วตีตราเป็น “ติดเชื้อปะวะ?” ผลลัพธ์คือการกินไม่สม่ำเสมอทำให้ประสิทธิภาพหายไป และนั่นแหละคือช่องโหว่ที่เชื้อ HIV ยังแทรกเข้ามาได้อยู่

เข็มครึ่งปี: นวัตกรรมที่โลกจับตา

เลนาคาพาเวียร์ หรือ lenacapavir ไม่ใช่แค่ยาใหม่ธรรมดา แต่มันคือ long-acting PrEP แบบฉีดที่เพิ่งผ่านการอนุมัติจาก US FDA และ European Medicines Agency หมาด ๆ การฉีดแค่ 2 เข็มต่อปี ก็สามารถคุมได้ยาวตลอดครึ่งปี โดยไม่ต้องมากังวลเรื่องลืมกิน ไม่ต้องพกยาให้โป๊ะ และไม่ต้องมีพิธีรีตรองอะไรทุกวัน สำหรับคนที่ใช้ชีวิตแบบเร่งรีบ สายปาร์ตี้ หรือแม้แต่คนที่อยู่ในพื้นที่ชนบทที่การไปเจอหมอทุกเดือนเป็นเรื่องยาก นี่คือทางเลือกที่ practical สุด ๆ

ดีลใหญ่เพื่อลดราคาให้เข้าถึงได้จริง

ความท้าทายที่ใหญ่ที่สุดของยาใหม่ ๆ มักไม่ใช่ “ประสิทธิภาพ” แต่คือ “ราคา” ยาต้นแบบของเลนาคาพาเวียร์มีราคาสูงจนประเทศรายได้น้อยเข้าไม่ถึง แต่ตอนนี้มีข่าวดี!

• UNAIDS ประกาศความร่วมมือกับ Global Fund, PEPFAR และพันธมิตร

• Gates Foundation ลงเงินตรงเพื่อสนับสนุนบริษัทยาอินเดียอย่าง Hetero Labs และ Dr. Reddy’s ให้ผลิตยารุ่นเจเนอริก

• เป้าหมายคือให้ราคาต่อปีเหลือเพียง 40 ดอลลาร์ (ประมาณ 1,500 บาท)

ซึ่งถ้าเทียบกับค่ากาแฟแก้วละ 120 บาท นี่คือ “ถูกกว่า Starbucks เดือนละแก้วนึงอีกนะคะซิส” และมันคือราคาที่ระบบสาธารณสุขของประเทศรายได้น้อย-ปานกลางสามารถแบกรับได้จริง ไม่ใช่แค่ฝันสวยหรูในห้องประชุม

ทำไมมันถึงสำคัญขนาดนี้?

แม้โลกจะก้าวหน้าเรื่อง HIV Prevention มาหลายปี แต่ความจริงยังโหดอยู่ ปี 2024 ยังมีคนติดเชื้อใหม่กว่า 1.3 ล้านคนและข้อมูลบอกว่าคนที่ “ควร” ได้ PrEP เข้าถึงจริง ๆ แค่ 18% เท่านั้น นั่นหมายความว่า 8 ใน 10 คนที่เสี่ยงยังไม่มีอาวุธป้องกันในมือ

การนำเลนาคาพาเวียร์เข้ามาใช้จริง โดยเฉพาะถ้าเข้าถึงได้สัก 4% ของประชากรในประเทศที่มีภาระสูง ก็สามารถลดการติดเชื้อใหม่ได้มากถึง 20% ซึ่งถ้าเอามาคูณกับจำนวนประชากรโลก นั่นคือการป้องกันคนติดเชื้อนับล้าน ๆ ชีวิตเลยทีเดียว

แล้วกับสังคม LGBTQ+ ล่ะ?

อย่าลืมว่าหนึ่งในกลุ่มที่แบกรับภาระการติดเชื้อสูงที่สุดคือ เกย์ ชายที่มีเซ็กซ์กับชาย (MSM) และเพื่อน ๆ LGBTQ+ หลายคนยังเจอ stigma ไม่ว่าจะจากครอบครัว โรงเรียน มหาลัย หรือแม้แต่หมอเอง การมีทางเลือกใหม่ที่ไม่ต้องกินยาออกสื่อ ไม่ต้องกลัวขวด PrEP จะถูกเจอที่โต๊ะหัวเตียง คือความหวังครั้งใหญ่

ลองคิดภาพเด็กมหาลัยหัวใจวายเพราะลวย หรือสาย Gaymer ที่ชอบเล่นเกมยันเช้าแล้วเผลอลืมกินเพร็พทุกคืน … ถ้ามีเข็มครึ่งปีแค่สองครั้งต่อปี ชีวิตจะง่ายขึ้นมาก ๆ แถมยังป้องกันได้จริงแบบยาว ๆ

บทเรียนจากการเข้าถึงยา

เรื่องนี้ยังตอกย้ำบทเรียนเดิม ๆ ว่า วิทยาศาสตร์อาจจะพัฒนาไปไว แต่ถ้า “ราคา” และ “การเข้าถึง” ไม่ตามมา มันก็จะกลายเป็นของสวยหรูที่อยู่แค่ในห้องแล็บ ไม่ได้ช่วยชีวิตคนจริง ๆ การผลักดันครั้งนี้จาก UNAIDS และ Gates Foundation จึงเป็นหมุดหมายที่สำคัญมาก เพราะทำให้ยาไม่ได้เป็น privilege ของคนรวยประเทศพัฒนาแล้ว แต่เป็น hope ของทุกคน ไม่ว่าคุณจะอยู่กรุงเทพ เชียงใหม่ ไนโรบี หรือนิวเดลี

Q&A กวน ๆ แบบ testBKK 🎉

• PrEP เข็ม = หมดห่วงลวยทุกวันจริงปะ? → ใช่ค่ะซิส ถ้าฉีดครบโดส ประสิทธิภาพก็แทบเทียบเท่า PrEP เม็ดเลย

• แล้วต้องใช้ถุงยางอยู่มั้ย? → ก็ควรอยู่นะจ๊ะ เพราะถุงยางยังกันโรคอื่น ๆ ได้ด้วย ไม่ใช่แค่ HIV

• ของจะเข้าไทยเมื่อไหร่? → เร็วสุดปลายปี 2025 อาจจะได้เห็นเริ่มใช้ในระบบสาธารณสุข แต่กว่าจะแพร่หลายทั่ว ๆ ไปก็ต้องรอดูนโยบายและการนำเข้าอีกที

• แพงมั้ย? → ถ้าได้ราคาที่ตกลงกันจริง ปีละ 1,500 บาท คือไม่ต่างอะไรจากการจ่ายเน็ตบ้านเลย

เลนาคาพาเวียร์คือก้าวใหม่ที่อาจเปลี่ยนโลกการป้องกัน HIV ไปตลอดกาล จาก PrEP ที่ต้องกินทุกวัน มาสู่การฉีดเพียงปีละสองครั้ง สิ่งนี้ไม่ใช่แค่เรื่องทางการแพทย์ แต่คือเรื่องของ “สิทธิ” และ “ความเท่าเทียม” ที่ทำให้ทุกคน โดยเฉพาะชาว LGBTQ+ สามารถใช้ชีวิตได้อย่างมั่นใจโดยไม่ต้องกลัว stigma การผลักดันครั้งนี้ของ UNAIDS และ Gates Foundation คือการบอกโลกว่า “การป้องกันที่เข้าถึงได้” คือหัวใจของการสู้กับเอชไอวี

อ้างอิง

UNAIDS. (2025, September 24). UNAIDS welcomes breakthrough in access to HIV prevention medicines. Retrieved from https://www.unaids.org/en/resources/presscentre/pressreleaseandstatementarchive/2025/september/20250924_hiv-prevention-medicines

Bill & Melinda Gates Foundation. (2025, September 24). Expanding access to HIV prevention: Gates Foundation supports affordable long-acting injectable PrEP (lenacapavir). Retrieved from https://www.gatesfoundation.org/ideas/media-center/press-releases/2025/09/hiv-prevention-lenacapavir